22 Kasım 1922’de Lozan’da çalışmalarına başlayan Lozan Barış Konferansı arada bir kesinti ile devam ederek 24 Temmuz 1923’te Bağımsız Türkiye Devletinin tanınması ile sona erdi. Bu arada 17 Şubat 1923’te İzmir’de toplanan "İktisat Kongresi"ni bir konuşma ile açtı. Konumasında. "Siyasi ve Askeri başarılar ne kadar büyük olursa olsunlar iktisadi başarılarla taçlandırılmazlarsa kazanılan zaferlerin sürekli olmayacağını, az zamanda söneceğini" vurguladı. TBMM, 1 Nisan 1923’de seçimin yenilenmesine karar vererek 16 Nisan’da çalışmalarını sona erdirdi.

II. Dönem için yapılan seçimlerde yeniden Ankara Milletvekili oldu. TBMM 11 Ağustos'ta çalışmalarına başlaması ile 13 Ağustos’ta yapılan seçimde tekrar başkanlığa seçildi. Anadolu ve Rumeli Müdafaayı Hukuk Grubunun bir partiye dönüştürülmesi konusunda 9 Ağustos'ta başlayan çalışmalar sonucunda "Halk Fırkası" kuruldu. 11 Eylül'de Genel Başkanı oldu. 2 Ekim'de İstanbul’daki İtilaf Devletleri askerlerinin ayrılmaları ile 6 Ekim'de Türk Birlikleri İstanbul’ girdi. 13 Ekim 1923’te TBMM’ce kabul edilen (27) sayılı kararla Ankara’nın Türkiye Devletinin merkezi olması kabul edildi.

27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti Reisi Ali Fethi Bey’in görevinden istifası bir hükümet bunalımına yol açmakla 28 Ekim akşamı Çankaya Köşküne çağırdığı arkadaşlarına "Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz" dedi. Aynı gece İsmet Paşa ile birlikte hazırladıkları Teşkilatı Esasiye Kanunu değişikliği 29 Ekimde Halk Fırkası Genel Kurulunda kabul edilerek TBMM’ne gönderildi. Kanun teklifi ivedi görüşülerek (364) sayı ile kanunlaştı ve Cumhuriyet ilan edildi. Gizli oyla yapılan seçimde mevcut (158) üyenin oy birliği ile Cumhurbaşkanı oldu.

Bütün öğretim ve eğitim kurumları ve medreseler Maarif Vekaletine bağlandı. Hilafet kaldırılarak Osmanlı Hanedanı üyeleri yurt dışına çıkarıldı. 8 Nisanda 469 sayılı Kanunla Şer'iye Mahkemeleri kaldırıldı.