Zonguldak İli çok engebeli bir arazi yapısına sahip olup; İl alanının % 56’sı dağlarla, % 31’i platolarla ve % 13’ü de ovalarla kaplıdır.

Kıyılar düz ve az girintili-çıkıntılıdır. Kuzeydoğu güneybatı yönünde uzanan kıyılarda çok yerde yalıyarlar görülür ve bunlar akarsu ağızlarında kesintiye uğrar.

Ağırlıklı yeryüzü oluşturan dağlar; kuzey kesimlerinde 1000 metreyi bulmazken, orta kesimlerde 1200 metreyi aşmakta, güneyde ise yer yer 2000 metreye kadar ulaşmaktadır. Dağlar kıyıya koşut üç sıra oluşturulduğundan kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım güçleşir.

Altyaylası Tepesi (710 m), Göldağı (771 m), Kantar Tepe (905 m), Orhan Tepe (920 m), Baba dağı (1120 m), Soğukoluk Tepesi (1268 m), Kızıl Tepe/Kızıltaş (1468 m), Bacaklıyayla (1637 m) İl’in bilinen yükseltileridir. Kıyıya yakın yükseltilerin oluşturduğu dağ sırasının altında zengin taşkömürü yatakları vardır.

Filyos Çayı Vadisi için geliştirilen “Filyos Projesi” Ülkemizin GAP’tan sonra gerçekleştireceği en büyük yatırımdır. İlin gelişimi ve geleceği bu projeye endekslenmiştir.

Alaplı Irmağı Vadisi : Yer yer 600-700 m genişleyen ve kıyıdan 14-15 kilometre kadar içeriye giren bu vadi ilin ikinci büyük vadisidir. Geniş tabanla bir vadi olan Alaplı Irmağı Vadisi, Alaplı Irmağının sık yatak değiştirmesiyle zaman zaman taşkınlara uğrar.

Sürekli ve bol yağış alan Zonguldak, akarsular bakımından oldukça zengindir. İldeki akarsular kış, bahar aylarında bol su taşır ve bu suların tümü Karadeniz’e dökülür. Zonguldak’taki akarsu havzalarının toplam su potansiyeli 3.664 hm3/yıl olup, bu akarsuların oluşturduğu toplam yağış alanı 15.942 kilometrekaredir.

Filyos, Gülünç (Gülünç) Çayı; Devrek, Alaplı Irmakları; Üzülmez, kozlu Dereleri yörenin bilinen akarsu kaynaklarıdır. Ayrıca Küçükağız, İnağzı, Değirmenağzı, çavuiağzı, Köseağzı, İncivezağzı ve Mevrekeağzı gibi adlarla anılan koylara, kıyılara irili ufaklı pek çok dere akmasına karşın yaz mevsiminde bu derelerin oluşturduğu kanyonların suyu azalmaktadır.

Alaplı Irmağı : Kdz.Ereğli’ye bağlı Ormanlı Bucağı’nın güneyinde 710 metre yükseklikteki Atyaylası Tepesinden doğan oldukça düzensiz akan Alaplı Irmağı’nın vadi tabanı kimi kesimlerde 600 metreyi aşar. Vadi boyunca basmakla yaparak akan ırmak, ilkbaharda bol su taşır, yazın suyu azalır, yer yer kururur.

Gülünç (Gülünç) Irmağı : Zonguldak-Devrek sınırındaki Hörgüç civarında doğan ırmak, birçok dere, dereceğin sularıyla beslenerek Gülünç mevkiinde Gülünç Irmağı adını alır.

Devrek Irmağı : Bolu dağlarından kaynaklanan bu akarsu birçok dere, derecikle beslenerek Devrek ilçesinde Devrek adını alır ve ilçe sınırları dışında Filyos Çayı ile birleşir. Debisi sabit, su kalitesi yüksek olan ırmaktan fiziksel ve kimyasal kirlenme yok denecek kadar azdır.

İl sınırları içinde doğal göl bulunmamaktadır. Kdz.Ereğli’de Kızılcapınar, Gülünç; Zonguldak Merkezde Kozlu-Ulutan (Ulutan) baraj gölleri ve Çatalağzı Dereköy Göleti İlin bilinen yapay gölleridir.

Kızılcpınar Baraj Gölü : Kdz.Ereğli’ye 21 kilometre uzaklıkta Kızılcapınar Köyünde Aydınlar Çayı üzerinde kurulmuştur. “240” ha büyüklüğündeki bu yatay göl, Erdemir (Ereğli Demir Çelik) Fabrikası’nın kullanma suyunu karşılamaktadır.

Bitki Örtüsü

İl topraklarının % 52’si ormanlarla kaplıdır. Ormanlık alan Merkez ilçe, Devrek, Kdz.Ereğli, Alaplı ilçelerinde yoğunlaşmıştır. “180.000” ha’lık bu alanın % 94’ünü koruluk, & 6’sını da baltalık ağaçlar oluşturur.

Zonguldak’da bulunan Türkiye’ye özgü endemik bitkiler şunlardır :

1. Allium peroninianum .................................Yabani soğan

2. Alyssum pseudo-mouradicum

3. Angelica sylvestris

4. Arum euxinum ...................................... Yılan bıcağı veya yılan yasıtğı

5. Asperula pestalozzae ..............................Yapışkan otu

6. Asneuma rigidum subsp. Sibthorpianum

8. Campanula ıyrata subsp. Iyrata .................Çan çiçeği

9. Centaurea cadmea ..................................Peygamber çiçeği

11. Centaurea reuterana var. Phrygiaf ............Peygamber çiçeği

12. Cephalaria paphlagonica ..........................Paflagonya Pelemir

13. Cicerbita variabilis

14. Convolvulus galaticus .............................Galatya Konvolvulusu

15. Crataegus dikmensis Dikmen Alıcı (Geyik Dikeni, Yemişen)

16. Crataegus tanacetifolia .......................... Alıç, Geyikdikeni, yemişen

17. Crocus ancyrensis ..................................Ankara Çiğdemi

18. Delphinium bithynicum .............................Bitinya Hezareni

19. Dianthus balansae ..................................Karanfil

20. Dianthus kastambeluensis ........................Kestambul Karanfili

21. Epipactis pontica ...................................Karadeniz Orkidesi

22. Festuca glaucispicula .............................yumak otu

23. Fumana paphlagonica .............................Paflagonya fumanası

24. Galium fissurence ..................................Yoğurt otu

25. Geranium asphodeloides subsp. Sintenis .....Deve tabanı

26. Gypsophila brachypetala..........................Çöven otu

27. Heracleum pastinacifolim subsp. incan

28. Heracleum platytaenium

29. Inula helenium subsp. orgyalis

30. Linum olympicum ...................................Olimpos Keteni

31. Linum tmoleum ......................................Keten

32. Minuartia gracilis

33. Nonea pulla subsp. monticola

34. Olymposciadum caespitosum

35. Onosma bozakmanii

36. Onosma mutabile

38. Papaver apokrinomenon ..........................Gelincik

39.Phlomis russeliana ...................................Karacabla

40. Rhamnus latifolius subsp. Cauconis ............Cehri

41. Rhamnus thymifolius ...............................Cehri

43. Salvia tobeyi .........................................Adaçayı

44. Sedum hispanicum

45. Sempervivum gillianli

46. Seseli resinosum

48. Sideritis dichotoma .................................Kekik

49. Silene olympica ......................................Olimpos Silenesi

51. Verbascum spectabile ..............................Sığırkuyruğu

İklim

Zonguldak İli, ılıman Karadeniz ikliminin altındadır. Her mevsimi yağışlı ve ılık olan Zonguldak’ta kurak mevsime rastlanılmamaktadır. En fazla yağış sonbahar ve kış mevsimlerinde görülür. İlde mevsimler ve gece-gündüz arasında önemli bir sıcaklık farkı bulunmamaktadır. Denizden iç kesimlere doğru gidildikçe, iklim biraz daha sertleşir.

Yıllık ortalama sıcaklıklarda il genelinde önemli bir farklılaşma yoktur. Turizm sezonu, güneşli günler sayısı açısından, Mayıs ayı sonu ile Ağustos ayı sonu arasındaki üç aylık dönemi kapsar. Yine bu aylar arasında deniz sıcaklığa da ortalama 20°C düzeyindedir.

Jeolojik Yapı

Padişah Abdülmecit döneminde havzanın yönetimi Hazinei-Hassaya- devredilmiştir. Önce Galatalı sarrafların kurduğu şirket, sonra sırasıyla Bahriye, Ticaret, Ziraat ve Maadin Nezaretlerinin denetiminde değişik yabancı şirketlerce işletilmiştir.

1908 yılında kurulan Havza-ı Fahmiye Müdürlüğü, 1910 yılında yayınlanan Tezkere-i Samiye adlı fermanla kömür havzasını kamulaştırdı. 1.Dünya Savaşı yıllarında Almanların, savaştan sonra da askeri işgalle birlikte Fransızların eline geçen kömür havzası 19636’da kısmen, 1940 yılında da tamamen Ereğli Kömür İşletmeleri (E.K.İ.) adlı altında Etibank’a devredildi.